Uit het archief van Hennie Vrielink, aflevering 8: Hagelstorm verwoest erve Vrielink

| 30 September 2016

Afgelopen paar jaar heeft oud-Luttenberger Hennie Vrielink artikelen geschreven over de geschiedenis van Luttenberg in het kwartaalblad van de Historische Vereniging Raalte. Dankzij Hennie zijn deze artikelen de komende tijd ook te lezen op Parel van Salland.

Aflevering 8: HAGELSTORM VERWOEST ERVE VRIELINK

Op de speurtocht naar mijn familiegeschiedenis stuitte ik op een raadsel. Op de kadasterkaart van Luttenberg uit 1832 staan de namen van de verschillende boerderijen genoemd zoals Sent, Norp, Wormstal en nog een aantal. Bij iedere boerderijnaam is een klein rechthoekje getekend, maar niet bij de naam Vrielink. Zelfs voor de naastgelegen school is een klein vierkantje getekend. Heeft de landmeter vergeten bij Vrielink een rechthoekje te tekenen? Of is er wat anders aan de hand?

Vrielink

“kadaster 1832”

Erve Vrielink heeft eeuwenlang onderdeel uitgemaakt van de boerschop Het Loo onderaan De Luttenberg. Volgens Theo Spek in het boek “Mens en land in het hart van Salland” gaat de geschiedenis van dit erf mogelijk terug naar het jaar 800. Eén van de oudste boerenerven van Luttenberg. Na ongeveer duizend jaar is de boerderij op de kadasterkaart verdwenen.

Het erf had een waardeel in de Marke Luttenberg en in het Markeboek komen we verschillende malen een Vrielink tegen; vaak als gezworene: “1691 den 12 februarij hebben de gezworens Lambert Heckhuis en Reimert genoteert, dat zij gezworenen met Spijkerhuis, Dirkhuis, Jan Vrijlinck en Evert Wormstal in ’t Schanenbroek op ’t Veene bij de Wolthaere op den 6 februarij 1691 geschuttet hebben het heijdemajen op voorg. Veene van Jennepts Berrent, Berend Schanecamp en Meijers Hendrik alle uit Raelterwolt wonenede, welke drie personen geaccordeerd hebben met de gesworene over de vervoeringen van haere Heide, en ook betaalt hebben.” Boeren uit de naburige marke Linderte hadden illegaal heide gemaaid in het Schanebroek en daar hebben de Luttenbergse boeren een stokje voor gestoken. Gezworenen in de marke waren een soort van ordehandhavers naast hun normale dagelijkse boerenwerk.

In de Rekeningen van de Bisschop van Utrecht van 1499/1500 lezen we dat Lenfert Vryling rogge, varkens, kippen en hooi moest leveren aan het Bisschopshuis in Deventer. Boerderij Vrielink was in die tijd eigendom van de Bisschop van Utrecht en een belangrijk deel van de opbrengsten van de boerderij waren voor de hofhouding van de bisschop bestemd.

In 1752 wordt in het Markeboek melding gemaakt dat Willem Vrijlink is aangesteld als “Veltgezworene” en dat hij samen met de andere gezworenen “… sig in hunne bedienninge naar behoren te zullen gedragen en ’t welzijn der Markte na hun vermogen te helpen behartigen.”

Waar is het erve Vrielink begin van de 19de eeuw gebleven? Wat is er gebeurd? De Overijsselse Courant van 21 juli 1826 geeft duidelijkheid.  In deze krant op de voorpagina een bericht uit de Gemeente Raalte: “Het verschrikkelijke onweder, verzeld van zware storm en hagel, in den nacht tusschen den 13 en 14 dezer, heeft op onderscheidene plaatsen in de Gemeente aanzienlijke schade veroorzaakt: een boerenwoning den Bokham in de buurtschap Tijeraan, een dito woning den Vrielink, en nog een klein woonhuisjen het Klein Hagevoorde in de buurschap Luttenberg, zijn door de zware storm, bijna geheel ingestort”.  Boerderij Vrielink is dus verwoest door een zware storm en niet verkocht aan buurman Gerrit Norp zoals Reinking ten onrechte vermeldt in zijn boekje De Marke Lutteberg en wat ook verkeerd is overgenomen door Theo Spekman in het bovenvermelde prachtige boek “Mens en land in het hart van Salland”.

1826

“Provinciale en Zwolsche Courant 24 juli 1826”

Van de inmiddels overleden Freriks Gait (Gerard Vrielink), een neef van mijn vader, heb kopieën gekregen van verschillende oude  notariële akten waaruit blijkt dat de familie Vrielink de verwoeste boerderij niet meer heeft opgebouwd, maar in oktober 1826 land en de restanten van de boerderij in het openbaar heeft verkocht  “ten huyse van Jan Assendorp, tapper in de Nieuwe Herberg aan den Twentschen weg in den Buurtschap Luttenberg”; bij Luttenbergers beter bekend onder de naam Nieuweert. Deze verkoop wordt uitgebreid beschreven in deze akten en ook is precies bekend wie de kopers waren.

In de Boerschop Luttenberg kunnen oudere bewoners nog een stuk land aanwijzen met de veldnaam  Vrielinkshof, maar de Vrielinks zijn uit de boerschop verdwenen. Op de plek waar het erf Vrielink heeft gestaan wordt nu jaarlijks de autorodeo gehouden. De bewoners van de verwoeste boerderij zijn na de openbare verkoop verhuisd naar een katerstede aan de Twentseweg aan de rand van de bewoonde wereld van de Marke Luttenberg achter in het Lage Veld. Op de plek waar nu de familie Fikken al drie generaties lang een boerenbedrijf heeft. Aan de overkant van de weg begonnen de woeste en natte heide- en broekgronden van het Schanebroek. Hoe de Vrielinks daar weer een bestaan opbouwden is een ander hoofdstuk uit mijn familiegeschiedenis.

Categorie: < 1949, Algemeen, Cultuur, Historisch Archief

Comments are closed.