Uit het archief van Hennie Vrielink, aflevering 1: Norp

| 30 March 2016

Afgelopen paar jaar heeft oud-Luttenberger Hennie Vrielink artikelen geschreven over de geschiedenis van Luttenberg in het kwartaalblad van de Historische Vereniging Raalte. Dankzij Hennie zijn deze artikelen de komende tijd ook te lezen op Parel van Salland. Aflevering 1: waarom Jansman eigenlijk Norp heet.

Door Hennie Vrielink

In Luttenberg bestaat al eeuwenlang het boerenerf Norp. Omdat ik als oud Luttenberger al bijna 25 jaar in Zwolle woon en heel af en toe bij Snackcorner Norp aan de Burgemeester van Roijensingel samen met mijn vrouw een patatje eet,  heb ik me wel eens  afgevraagd of er een verband is tussen de tegenwoordige Norp in Zwolle en de vroegere Norp in Luttenberg. De naam Norp is immers vrij zeldzaam. Daarom gebeld met Norp en werd direct uitgenodigd door Anton Norp om langs te komen. Erg gastvrij ontvangen. Hij woont boven de zaak en heeft een prachtig uitzicht over  de gracht op de Sassenpoort. Een aantal jaren geleden heeft hij de snackcorner overgedragen aan zijn zoon Ton. Al drie generaties lang heeft de familie Norp op deze plek  haar familiebedrijf.

Nadat ik mijn vraag over de Norps had toegelicht vertelde hij me dat zijn neef Bert Norp  uit Amersfoort al in de 70-er jaren een onderzoek had gedaan naar de herkomst en geschiedenis van de familienaam Norp en dat hij dat op schrift had gesteld. Ik kreeg van Anton dat boekwerkje te leen.  Al gelijk werd duidelijk dat er inderdaad een verband is tussen de huidige familie Norp in Zwolle en het boerenerf Norp in Luttenberg.

In een oud inkomstenregister van het oude adellijke vrouwenstift Vreden uit de jaren 1320-1340 staat vermeld dat de toenmalige bewoner en meier Ecbertus van Noirdarpe uit Luttikeberch betalingen verrichte.  In 1348 wordt geschreven over  “Nordendorpe”  in de Marke  Luttenberg.  Dus al een eeuwenoude boerderij in de boerschap van Luttenberg. Door de eeuwen heen is de naam door het spraakgebruik veranderd in Norp en de familie die bij het ontstaan van de Burgerlijke Stand in 1811 in deze boerderij woonde heeft deze naam toen als familienaam aangenomen.  Als je het woord Nordendorpe maar snel genoeg uitspreekt en dit laat doen door Luttenbergers die meestal ook nog een aantal klinkers en medeklinkers inslikken kan ik me goed voorstellen dat de ambtenaar van de burgerlijke stand in 1811 die deze mondeling uitgesproken naam fonetisch op schrift moest stellen er Norp van maakte. In officiële stukken door de eeuwen heen,  zoals het markeboek van Luttenberg komen we meerdere schrijfwijzen tegen: Nordendorpe, Norendorp, Noorop, Norrop, Norep, Norup, Norop en tenslotte Norp.  Boer Gerrit Norp ondertekende in 1819 de geboorteacte van zijn dochter Gerdina met  “G. Norup” , terwijl hij volgens de burgerlijke stand al acht jaar G. Norp heette.  In 1841 was hij getuige van het huwelijk van zijn zoon Jan met Joanna Kleinjan en toen tekende hij wel met G. Norp.

Gerrit Norp, geboren in 1785 als zoon van Antonius Norp en Maria .., heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis  en de ontwikkeling van Luttenberg.  Hij is de eerste en enige Luttenberger die (adjunct) Markenrichter van de Marke Luttenberg is geweest. Voor die tijd werd deze functie uitgeoefend door een van de grootgrondbezitters van de marke; meestal rijke edelen die niet in de marke woonden. De boeren waren toen pachters.  In de tweede helft van de 18-de eeuw werden veel boeren eigenaar van hun boerderij en grond; zo ook de familie Norp en konden daardoor deelnemen aan de markevergaderingen.

gewaarde erven Luttenberg 1609

400 jaar oud: boerenerven Luttenberg in 1609 met daarbij het erf Norendarp.

In het  Markeboek van Luttenberg lezen we het volgende : “1817 den 25 September de Erfgenamen van de Buurschap Luttenberg na voorgaande convocatie aan het Voorveld vergaderd zijnde, presentibus De Hoogwelgeboren Heer Gansneb Tengnagel tot den Luttenberg, Woertman, Vrijlink, Norop, Corbelt, Spijkerhuis, Hilbert, Wormstal, Hekking en de markenreger M. Helmich”.  In de notulen van deze markevergadering wordt bij het derde agendapunt aangegeven: “Dat alle jaaren twee nieuwe gezworens zullen worden aangesteld, en dat de twee van de oude gezworens te weten Vrijlink en Derksboer voor een jaar continueren en zijn tot nieuwe gezworens benoemd Norop en Blikman.” Gerrit Norp werd toen benoemd tot gezworene die toezicht moest houden op de juiste naleving van de markeregels.  Uit het verslag valt ook op te maken dat er nog twee grootgrondbezitters aanwezig waren: Helmich en Gansneb Tengnagel en dat de andere aanwezigen Luttenbergse boeren waren die eigenaar waren geworden van hun boerderij.  Ook opvallend is dat de markevergadering werd gehouden in de Luttenbergse herberg Voorveld aan de Twentse weg, terwijl de eeuwen daarvoor meestal in het Wijnhuis in Zwolle werd vergaderd.

Dat Gerrit Norp belangrijker werd blijkt uit het volgende verslag uit het markeboek:   “1831. Den 16 October De Erfgenamen der Boerschap Luttenberg na wettige convocatie in de School vergadert geweest zijnde. Waren present  Gansneb genaamt Tengnagel, Woertman, Wormstal, Norp, Roerink, Hekkink, Sent en Couwert. “  Verderop in dit verslag van de vergadering die in het markeschooltje in de boerschap werd gehouden lezen we een voorstel van markenrichter Gansneb gen. Tengnagel:  “Dan steld de Markenrigter voor, dat door de meenigvuldige nieuwe verordeningen in het maken der weegen en opmaken der waterleidingen, of het niet dienstig zoude zijn er een adjunct markenrigter door zijne verre afwezigheid in de Boerschap wierde benoemd en verzogt om datelijk de besluiten in deeze van den Gouverneur koomende ter uitvoering te kunnen brengen en steld daartoe voor den mede Ergenaam Gerrit Norp. Welk voorstel door de presente Erfgenamen word goedgekeurd en daarna door Gerrit Norp deeze benoeming is aangenomen. Wordende teffens de markenrigter verzogt om den Burgemeester te Raalte van dit besluit der Erfgenamen te willen kennisgeven.”   Markenrichter Tengnagel woont in Kampen en zit daar in het  stadsbestuur als wethouder; kennelijk begon de afstand Kampen Luttenberg toch bezwaarlijk te worden om het markerichterschap goed te kunnen uitoefenen en daarom had hij een rechterhand ter plaatse nodig. Deze benoeming heeft veel betekent voor Luttenberg, want Gerrit Norp nam zijn taak serieus op en heeft vele ontwikkelingen in gang gezet.

Norp houdt zich namens het Markebestuur onder andere bezig met verpachting en verkoop van katersteden van de Marke; verkoop van aangegraven markegronden en het publiek veilen van katersteden waarvan de pachter zijn huur niet heeft betaald.

Maar Gerrit Norp is niet alleen adjunct markerichter, maar ook kerkvoogd blijkt in het markeboek van 1833:  “Dan deelt de markenrigter een missieve van G. Norp en J. Wormstal als Kerkvoogden bij Hem ontvangen mede houdende verzoek, dat daar Zijlieden in hoop leeven een Kapel of Kerkjen in de Boerschap Luttenberg te zullen krijgen alwaar Zijlieden Hunnen Godsdienstoefeningen kunnen verrigten, om eenig veldgrond aan de Westzeide van de Berg te mogen hebben om aldaar de Kapel of Kerkjen te mogen bouwen. Welk verzoek de Ergenamen niet onngunstig is voorgekomen te accordeeren mits alvorens eerst nader de ligging en stelligen grote te mogen weten.”  Al in 1834 lezen we in het Markeboek: “De markenrigter rapporteerd dat naar opmeeting bevonden is, dat de hoek veldgrond liggende ten Westen  in het hangende van den Luttenberger Berg bij den Elskamp groot zijnde vijfentwintig roeden breed en vijftig roeden lang als zullende strekken volgens verzoek gedaan door G. Norp en J.Wormstal als Kerkvoogden tot het bouwen van een kapel of kerkjen zoo is daarop na deliberatie goedgevonden deze opgemeetene grond tot dat einde af te staan zonder eenig regt om verder eenige vergroting, uitbreiding of verlening van deezen grond aanvrage te doen of te mogen erlangen.”   In 1834 heeft Luttenberg een nieuwe kerk wat onder andere te danken is aan de inzet van Gerrit Norp.

Tevens is Gerrit Norp jarenlang raadslid geweest in de Gemeente Raalte. Ook vroeg hij in 1842 toestemming voor het bouwen van een korenmolen. Na een afwijzing gaat hij zelfs in beroep bij de Minister van Financiën, maar krijgt ook dan nul op rekest. Pas in 1848 mag Luttenberg een korenmolen bouwen.   Gerrit Norp overlijdt in 1849, 67 jaar oud.  Om hem en zijn verdiensten in herinnering te houden is in de 70-er jaren het pleintje bij de bejaardenwoningen naast het Maria Oord naar hem vernoemd: het Gerrit Norpplein.

Zoals in begin van dit verhaal aangegeven deed Bert Norp in de 70-er jaren  onderzoek naar de herkomst en geschiedenis van de familienaam  Norp.  Hij had vastgesteld dat er al in de tweede helft van de 19de eeuw geen familie Norp meer in Luttenberg woonde.  Na het overlijden van Gerrit Norp neemt zijn dochter Theodora en haar man Jan Reimert de boerderij over.  Mannelijke nakomelingen van Gerrit Norp hebben zich in Hellendoorn en Raalte gevestigd en een andere tak is via Heino naar Zwolle vertrokken.

Midden  70-er jaren bracht Bert Norp een bezoek aan Luttenberg. Hij kwam tot zijn grote verrassing tot de ontdekking dat de bewoners van de Norp-boerderij nog steeds Norp werden genoemd. Hij kwam in contact met de familie Jansman die op dat moment al twee geslachten lang het erf Norp bewoonde.  Boer Jansman stelde zich voor als Norp en gaf kernachtig weer hoe de vork precies aan de steel zat: “Ik hiet Norp, maar ik schrief Jansman”. Daar kon de echte Norp het mee doen!

 

Dit artikel is eerder verschenen in De Kruudmoes, kwartaalblad van de Historische Vereniging Raalte en Omstreken

Categorie: < 1949, Algemeen

Comments are closed.